همایش گفتمان اعتدال+ مقاله نقش گفتمان افراطی در مشروطه


همایش گفتمان اعتدال دیروز ( 25 اذر 1394) با همت دانشگاه ایلام ، استانداری و سایر ارگانهای دولتی استان در دانشگاه ایلام به خوبی برگزار گردید. در این همایش مقاله ای با عنوان «نقش گفتمان افراطی گری در ناکامی مشروطه» به طور مشترک با آقای فرشید جعفری و علی اراسته نگاشته بودم که توسط فرشید جعفری در همایش ارائه و مقاله در مجموعه مقالات همایش به چاپ رسید . با توجه به اهمیت گفتمان افراطی گری که در نبود گفتمان اعتدال در هر جامعه ای رشد می کند برای دوستان خلاصه از این مقاله آورده می شود :
انقلاب مشروطه بدون شک یکی از رویدادهای مهم تاریخ معاصر ایران است. این حادثهی تاریخی در مقطع کوتاهی منجر به سست شدن اندیشه حاکمیتِ استبداد در ایران شد و آن را باید سرآغاز تسریع در تحولات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران دانست. به محض صدور فرمان مشروطیت در 14 مرداد 1285 ش. تقابل و رویارویی نیروهایی که در مشروطه نقش داشتند از کوی و برزن، مساجد و مدارس و حتی سفارتخانه های خارجی شروع گردید. رهبران مشروطه و تمام نهادهایی که در پی مشروطه به وجود آمدند؛ بدون توجه به اهداف و ایدئولوژی هایی که قبل از انقلاب مشروطه برای تغییر در ساختار کشور داشتند، به طرق مختلف راه افراط و تفریط را در پیش گرفتند لذا برخلاف انتظار؛ گفتمان افراط گرایی بر فرهنگ سیاسی کشور سیطره یافت. از علائم و نشانه های گفتمان افراطی گری در عصر مشروطه می توان به موارد ذیل اشاره نمود: نبود اعتدال و میانه روی، عدم وجود روحیهی کار جمعی، اقتدارگرایی، عدم تمکین به قوانین، ارجحیت منافع شخصی بر منافع ملی، وجود احزاب و گروههای سیاسی ناکارآمد، رواج بازار تهمت و بدبینی، سوء مدیریت دولت و مجلس و به ویژه خشونت سیاسی. در طول دوره مشروطه (1304- 1285 ه.ش) پنج مجلس و بیش از 60 کابینه با عمر کوتاه تشکیل گردید که هیچ کدام به خاطر ویژگی هایی که برای گفتمان افراطی گری شمرده شد؛ نتوانستند از کارایی لازم برخوردار باشند و بدون توجه به منافع ملی و همگرایی، به جدال و تندروی با همدیگر پرداختند. همچنین نهادهای دیگری مانند مطبوعات، احزاب و گروه هایی که در پیروزی مشروطه نقش داشتند؛ به خاطر در پیش گرفتن افراط گرایی، در شکست و ناکامی مشروطه نقش اساسی داشتند. بنابراین به علت گفتمان افراطی گری که در پی مشروطه به وجود آمد، بستر ذهني و عيني براي وجود يک ديکتاتور به منظور خاتمه دادن به این گفتمان فراهم گردید. رضاخان سر بزنگاه به عنوان فرزند گفتمان افراطی گری ظهور کرد و از فضای متشنج حاکم بر ایران که در اثر افراط و تفریط در انقلاب مشروطه به وجود آمده بود؛ در یک فرایند 4 ساله بیشترین استفاده را برای به دست گرفتن قدرت و انقراض قاجاریه برد. مهم ترین آسیب گفتمان افراطی گری در عصر مشروطه این بود که با قدرت گیری رضاخان؛ بار دیگر استبداد بر ایران حاکم گشت و همان دور تسلسل استبداد – هرج ومرج - استبداد در ایران تکرار گردید.